Wapno dzieli się na wapno palone i wapno gaszone. Głównym składnikiem wapna palonego jest tlenek wapnia (CaO) otrzymywany przez kalcynację wapienia o dużej zawartości węglanu wapnia (CaCO₃) w dobrze-wentylowanym piecu do wypalania wapna w temperaturze powyżej 900 stopni. Jest higroskopijny i może być stosowany jako środek osuszający, powszechnie stosowany w moim kraju, aby zapobiec zawilgoceniu przedmiotów.
Proces wapna palonego (CaO) reagującego z wodą w celu wytworzenia wodorotlenku wapnia nazywany jest gaszeniem wapna lub trawieniem. W wyniku tej reakcji z wodą (uwolnienie dużej ilości ciepła) lub absorpcji wilgoci z powietrza powstaje wapno gaszone, zwane także wapnem hydratyzowanym. Wapno gaszone rozpuszcza się w ilości 1,56 grama w jednym litrze wody (o temperaturze 20 stopni). Jego nasycony roztwór nazywa się wodą wapienną, która ma odczyn zasadowy i pochłania dwutlenek węgla z powietrza, tworząc osad węglanu wapnia. Produkt reakcji, wodorotlenek wapnia, nazywany jest wapnem gaszonym lub wapnem hydratyzowanym.
Gaszenie wapna uwalnia dużą ilość ciepła i zwiększa objętość 1-2 razy. Dobrze kalcynowane wapno o dużej zawartości tlenku wapnia gaśnie szybciej, wydzielając więcej ciepła i zwiększając swoją objętość. Dwie powszechne metody gaszenia wapna na placach budowy to metoda zawiesiny wapna gaszonego i metoda proszku wapna gaszonego. W zawiesinie wapna powstałej po gaszeniu wapna palonego cząstki wapna tworzą strukturę koloidalną wodorotlenku wapnia z niezwykle drobnymi cząstkami (o średnicy około 1 μm) i dużą powierzchnią właściwą (10–30 m²/g). Na jego powierzchni adsorbowany jest gruby film wodny, dzięki czemu może on wchłonąć dużą ilość wody, dzięki czemu wykazuje dużą zdolność zatrzymywania wody. Dodanie go do zaprawy cementowej w celu uzyskania wymieszanej zaprawy znacznie poprawia jej urabialność.
Wapno twardnieje poprzez suszenie, krystalizację i karbonatyzację. Ze względu na niską zawartość dwutlenku węgla w powietrzu oraz utwardzoną powłokę węglanu wapnia utworzoną po karbonatacji, która zapobiega przenikaniu dwutlenku węgla i odparowaniu wody, utwardzanie jest powolne, a wytrzymałość po utwardzeniu jest niska. Zaprawa wapienna w stosunku 1:3 ma wytrzymałość na ściskanie zaledwie 0,2–0,5 MPa po 28 dniach. W wilgotnym środowisku woda zawarta w wapnie nie odparowuje, a dwutlenek węgla nie może przedostać się do wapna, co powstrzymuje utwardzanie. Ponadto wodorotlenek wapnia jest słabo rozpuszczalny w wodzie, co powoduje, że utwardzone wapno rozpuszcza się i kruszy w kontakcie z wodą. Dlatego wapno nie nadaje się do stosowania w środowiskach o długotrwałej wilgoci lub zanurzeniu w wodzie.
Wapno podczas utwardzania odparowuje dużą ilość wody, co powoduje znaczny skurcz objętościowy i sprawia, że jest ono podatne na wysychające pęknięcia skurczowe. Dlatego wapna nie należy stosować samodzielnie; zazwyczaj miesza się go z materiałami takimi jak piasek, masa papierowa i włókno konopne, aby zmniejszyć skurcz, zwiększyć wytrzymałość na rozciąganie i zachować wapno.
Wapno ma silną zasadowość i w temperaturze pokojowej może reagować z aktywowaną szklistą krzemionką lub aktywowanym tlenkiem glinu, tworząc produkty hydrauliczne i cement. Dlatego wapno pozostaje ważnym surowcem w przemyśle materiałów budowlanych.
Zawiesinę wapienną wytwarza się zazwyczaj przez dodanie wody do tlenku wapnia. Ponieważ wodorotlenek wapnia ma stosunkowo niską rozpuszczalność, często powoduje powstanie zawiesiny wodorotlenku wapnia (tj. wodnego roztworu zawierającego nierozpuszczony wodorotlenek wapnia). Z kolei szlam wapienny jest mętną cieczą otrzymywaną przez rozcieńczenie wapna wodą (około 2,5-3 razy większą niż masa wapna).
